۳۰ مهر سال ۱۳۹۹ شمسی
آموزش وردپرس

مرگ زبان کردی در خراسان!/شاهرخ حسن زادە

چاونیوز: مرگ زبان کردی گویش کورمانجی در خراسان شمالی، نه تدریجی که با سرعتی تصاعدی در جریان است. مرگ زبان، به این معنی‌است که آخرین گویشور یک زبان بمیرد!

“در حال حاضر اکثر قریب به اتفاق کردهای کرمانج‌ خراسان با زبانی غیر زبان اجدادی و اصیل خود (یعنی به زبان فارسی) با کودکان خود تکلم می کنند. و این به این معنی‌است که تا چند صباحی دیگر نشانی از زبان کردی در خراسان نمی ماند. اگر فرض کنیم کودک تازه متولد شده بیست سال دیگر ازدواج کند، آیا با کودک خود کردی صحبت می کند؟ با توجه به اینکه امروز اکثریت پدر و مادران جوان ما با کودک خود فارسی صحبت می کنند جواب سوال فوق خیر است. چون با کودک خود کردی صحبت نکرده اند کودکان آنها نیز قادر به درک و فهم این زبان و فرهنگ نخواهند بود. این وضعیت تقریبا در میان اکثر جوانان امروزی حاکم است. به عبارت دیگر 20 سال دیگر جز عده انگشت‌ شماری از کودکان، قادر به تکلم با زبان کردی نیستند. اگر متوسط تقریبی عمر را 90 سال در نظر بگیریم با این فرض، عمر زبان کردی در خراسان بیشتر از 90 سال نخواهد بود! با این حساب و قبول این واقعیت تلخ که تک و توک کودکان امروز کردی را آموخته باشند اما بعد از ازدواج به فرزندان خود انتقال ندهند، 90 سال بعد، آخرین گویشور زبان کردی نیز در خراسان به فنا خواهد رفت.
و این یعنی مرگ یک زبان….”(محمد تقوی گلیان)

یکی از مهمترین نمود هایی که در زمینه‌ی مسئله ی زبان مادری رخ می نماید حق آموزش دیدن و آموزش دادن به زبان مادری هر انسانی است. امروزه اهمیت آموزش به زبان مادری یا زبان نخست با استناد به نتایج تحقیقات و پژوهشهای متخصصان امور تربیتی و روانشناسی بر کسی پوشیده نیست. به طوری که در اسناد حقوق بشری از آن به عنوان یک حق بشری یاد می شود. در زیر برای آشنایی بیشتر با اسناد و معاهدات موجود در این زمینه ذیلا به تعدادی از مهمترین آنها اشاره می نماییم.

*ماده ۲۷ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی مصوب ۱۶ دسامبر ۱۹۹۶مجمع عمومی سازمان ملل متحد مقرر می دارد: در کشورهائی که اقلیت های نژادی، مذهبی و یا زبانی وجود دارد، افرادی که متعلق به این اقلیتها هستند را نباید از حق تشکیل اجتماعات با اعضای گروه خود و (نیز) بهره مندی از فرهنگ و اظهار و انجام فرایض مذهبی و یا کاربرد زبان خودشان، محروم نمود.

*مواد مختلف از جمله ماده ٣۰ کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۲۰نوامبر ۱۹٨۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در این خصوص بیان می دارد : در کشورهایی که اقلیت‌های بومی، مذهبی یا زبانی یا افرادی با منشاء بومی وجود دارند، کودک متعلق به این گونه اقلیت‌ها یا کودکی که بومی است نباید از حق برخورداری از فرهنگ خود، برخورداری از مذهب خود و اعمال آن یا استفاده از زبان خود به همراه سایر اعضای گروهش محروم شود.

*مواد مختلف از جمله بندهای ٣ و ۴ ماده ۴ اعلامیه حقوق افراد متعلق به اقلیتهای قومی ملی مذهبی و زبانی مصوب ۱٨ دسامبر ۱۹۹۲ مجمع عمومی سازمان ملل متحد مقرر می دارند: ملل متبوع در صورت امکان بایداقدامات لازم را در اینکه افراد متعلق به اقلیتها فرصتهای مناسبی برای یادگیری زبان مادری ویا دریافت قوانین و مقررات به زبان مادری خود داشته باشند ایجاد نماید.

*ملل متبوع در صورت امکان تمهیدات لازم را در زمینه تحصیل به زبان مادری و تشویق در کسب معلومات تاریخی سنتها زبان و فرهنگی که در درون مرزهای آن اقلیتها وجود دارد اعمال خواهند نمود.

*اعلامیه جهانی حقوق زبانی مصوب سال ۱۹۹۶ در ۵۲ ماده مبسوط تهیه و تدوین شده است که در آن تمامی جزئیات مربوط به حمایت از زبان اقلیتها و تکالیف دولتها در این خصوص قید گردیده است.

*منشور زبان مادرینیز توسط سازمان یونسکو تهیه و تصویب شده است. مطابق بندهای سه گانه این منشور: “همهء شاگردان مدارس باید تحصیلات رسمی خود را به زبان مادری خود آغاز کنند”.”همهء دولتها موظف هستند که برای تقویت و آموزش زبان مادری کلیهء منابع، مواد و وسایل لازم را تولید و توزیع نمایند”. “برای تدریس زبان مادری باید معلم به اندازهء کافی تربیت و آماده شود … زیرا تدریس به زبان مادری وسیله ای برای برابری اجتماعی شمرده می شود”.

همچنین در قانون اساسی رژیم جمهوری اسلامی ایران احترام به زبان مادری و حق بر آموزش آن در قوانین و مقررات ایران جزء بدیهیات و مسلمات به شمار میآید، به طوری که قسمت اخیر اصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران کاملا شفاف و صریح در این خصوص مقرر می دارد : ….. استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.“ همچنین اصول ۱۹، ۲۲ و ۲٣ این قانون با اشاره به برابری و هرگونه عدم تبعیض اجتماعی و فرهنگی و غیره به نوعی دیگر این حق مسلم بشری را مورد شناسایی قرار داده است.

و اما، با تمامی قوانین بین المللی حقوق انسانی اشاره‌ شده‌ فوق، زنگ مرگ تدریجی زبان کوردی کورمانجی در خراسان شمالی به‌ گوش میرسد.

کردهای خراسان بخشی از مردم کرد هستند که پراکنش آنان در منطقه شمال خراسان بزرگ است که این منطقه با نام کردخانه شناخته می‌شود. زبان مردم این منطقه کردی کرمانجی میباشد و بیش از ۴۶ درصد جمعیت خراسان را کردها تشکیل می‌دهند که بزرگترین گروه اتنیکی این استان‌ هستند.

تقریبا آخرین کوچ تاریخی مرمان کرد بە خراسان در زمان شاه عباس بەوقوع پیوست و بنا به روایتی شاه عباس آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرد کە پیشتر در آنجا سکنی گزیدە بودند، بکار بردن آنان در مقابله با حملات بی‌امان ابکان، مغول و ترکمن به خراسان بزرگ کوچاندە بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *